ئەحمەدی خانی شاعیر و نووسەر و فەیلەسوف و عیرفانی ناسراوی کورد بوو. لە ساڵی ١٦٥٠ لە ناوچەی هەکاری (ئێستا باکوری کوردستانی تورکیا) لەدایک بووە و لە ساڵی ١٧٠٧ لە شاری بایەزید کۆچی دوایی کردووە. ناوبراو بە یەکێک لە نووسەرە هەرە گرنگەکانی کورد دادەنرێت لە مێژوودا، هەروەها ڕۆڵێکی گەورەی لە ڕێنێسانسی فیکری و کولتووری کورددا هەبووە. هەندێک جار بە دامەزرێنەری ناسیۆنالیزمی کوردی دادەنرێت.
ژیانی ئەحمەد خانی
ئەحمەد خانی لە بنەماڵەیەکی چینی مامناوەند لەدایک بووە و خوێندنی لە نوسه ران و مزگەوتەکانی بایزید وەرگرتووە، لەوێشدا شەریعەتی ئیسلامی و شیعر و سۆفیگەری و فیقهی ئیسلامی و ئەدەبیاتی خوێندووە. زمانی کوردی و عەرەبی و فارسی شارەزا بووە و بە پلەی یەکەم بە زمانی کوردی نووسیویەتی. ژیانی لە فێربوون و زانستدا بەسەر بردووە، هەرگیز هاوسەرگیری نەکردووە و منداڵی نەبووە. گەشتێکی بەرفراوانی لە نێوان شارە گەورەکانی وەک ئەستەنبوڵ و دیمەشق و میسر دا کردووە بۆ گەڕان بەدوای زانستدا.ئەحمەدی خانی و زمانی کوردی
هه ر وه ها ده ستی کردوه به فێرکردنی زمانی کوردی (کرمانجی)خانی شاره زای زمانی کوردی و عه ره بی و فارسی بووه
له ساڵی ١٦٨٣ فه رهه نگی کوردی - عه ره بی خۆی به ناوی " نۆباران (نۆ بهارا) بچوکان (به هاری مناالان) نوسیوه بۆ یارمه تیدانی مناڵان له پڕۆسه ی فێربوندا
له ساڵی ١٦٨٣ فه رهه نگی کوردی - عه ره بی خۆی به ناوی " نۆباران (نۆ بهارا) بچوکان (به هاری مناالان) نوسیوه بۆ یارمه تیدانی مناڵان له پڕۆسه ی فێربوندا
بەرهەمە ئەدەبی و فیکرییەکانی
گرنگترین بەرهەمی شیعری داستانی بەناوبانگی کوردی "مام و زین"ە، کە لە ساڵی ١٦٩٢دا تەواو بووە، چیرۆکێکی خۆشەویستی نەمرە و زیاتر لە دوو هەزار و ٦٦١ بەیت گوزارشت لە چاکە و خراپە و جوانی و ئازادی لەخۆدەگرێت و بە یەکێک لە دیارترین هێماکانی ئەدەبیاتی کلاسیکی کوردی دادەنرێت. هەروەها لە ساڵی ١٦٨٣ دا فەرهەنگێکی کوردی-عەرەبی بۆ فێرکردنی زمانەکە بە منداڵان نووسیوە، بە ناوی "نۆباران بجۆکان" (بەهاری منداڵان). جگە لەوەش بەرهەمی دیکەی نووسیوە، لەوانە "عەقیدەی ئیسلامی" کە پایەکانی ئیمانی ئیسلامی ڕوون دەکاتەوە.ئەمەش چەند بەرهەمێکی
•- غەزەل و قەسیدە•- عەقیدا ئیمان
•- نەوبارا بچوكان
•- مەم و زین
غونچەی خاندان نەبتن بولبولی شەیدا چ بكەت
بنكا حوســنـی بتان لازمـــە ساحێــب نەزەرەك
كەسی بینا كــو نەبـــت دولبەری زێبا چ بكەت
تالیبی عەلیم و كەمـــال نەبتـــن قابیــلی فەیز
حیكمەت و تەربیەتا عالیـــمی دانـــا چ بكــەت
تەبعی خانی سەدەفا گەوھـــەرە عیرفانە وەلێ
مرتين خوانەك نەبتن ساحێــبی مـــەعنا چ بكەت
•- نەوبارا بچوكان
•- مەم و زین
له دوای خۆی له ساڵی ٢٠١٦ دیوانه که ی دیوانی ئەحمەدێ خانی له چاپ دراوه له تورکیا
یه کێک له هۆنراوه کان
میری مەخلیـــس نەكەت موتریب گۆیا چ بكەتغونچەی خاندان نەبتن بولبولی شەیدا چ بكەت
بنكا حوســنـی بتان لازمـــە ساحێــب نەزەرەك
كەسی بینا كــو نەبـــت دولبەری زێبا چ بكەت
تالیبی عەلیم و كەمـــال نەبتـــن قابیــلی فەیز
حیكمەت و تەربیەتا عالیـــمی دانـــا چ بكــەت
تەبعی خانی سەدەفا گەوھـــەرە عیرفانە وەلێ
مرتين خوانەك نەبتن ساحێــبی مـــەعنا چ بكەت
ڕۆڵی لە ڕێنێسانسی کورددا
ئەحمەد خانی بە یەکێک لە دیارترین داکۆکیکارانی یەکڕیزی و ئازادی لە نێو گەلی کورد دادەنرێت. شیعرەکانی نوێنەرایەتی بانگەوازێکیان دەکرد بۆ یەکڕیزی و سەربەخۆیی و ئازادی نەتەوەیی کورد. بڕوای بە توانای مرۆڤایەتی بۆ خۆڕاگری و قوربانیدان بۆ دۆزی گەورە مرۆیی هەبوو، میراتێکی فکری و ئەدەبی قووڵی لەدوای خۆی بەجێهێشت کە تا ئەمڕۆش ئاهەنگ دەگێڕدرێت.===
ئاماده کردنی : حکیم محمد حاجی