سەبر یەکێکە لە فەزیلەتە گەورەکان کە ئیسلام هانی دەدات. لە قورئانی پیرۆز و سوننەتی پێغەمبەردا ڕێزێکی زۆری لێدەگیرێت، بەهۆی کاریگەرییە قووڵەکانی لەسەر ژیانی مرۆڤ. تەنها چاوەڕوانی نییە، بەڵکو بەرگەگرتنی سەختییەکان و خۆڕاگرییە لە ڕاستی و متمانەکردن بە خودا لە کاتی ناخۆشیدا.
ئایەتەکانی قورئان لەسەر سەبر.
خودای گەورە داوای سەبر و خۆڕاگرله به ندەکانی دەکات بۆیه زۆر گرینگه مرۆڤ خۆڕاگر بێت.1- لە قورئانی پیرۆزدا لە زۆر شوێن باسی سەبر و خۆڕاگری کراوە، لەوانەش فەرموودەی خودای گەورە
▪ (يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَالصَّلَاةِ ۚ إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِينَ) [: 153]
▪ (وَلَنَبْلُوَنَّكُمْ بِشَيْءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَالْجُوعِ وَنَقْصٍ مِنَ الأَمْوَالِ وَالأَنفُسِ وَالثَّمَرَاتِ وَبَشِّرِ الصَّابِرِينَ) [البقرة: 155]
▪ (الَّذِينَ إِذَا أَصَابَتْهُم مُصِيبَةٌ قَالُوا إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ) [البقرة: 156]
▪ (إِنَّمَا يُوَفَّى الصَّابِرُونَ أجرَهُم بِغَيْرِ حِسَابٍ) [الزمر: 10]
▪ سورەتی هود:: (وَاصبِر فَإِنَّ اللَّـهَ لا يُضيعُ أَجرَ المُحسِنينَ).[١] سورەتی هود:: (إِلَّا الَّذينَ صَبَروا وَعَمِلُوا الصّالِحاتِ أُولـئِكَ لَهُم مَغفِرَةٌ وَأَجرٌ كَبيرٌ).[٢]
▪ سورەتی يوسف: (قالوا أَإِنَّكَ لَأَنتَ يوسُفُ قالَ أَنا يوسُفُ وَهـذا أَخي قَد مَنَّ اللَّـهُ عَلَينا إِنَّهُ مَن يَتَّقِ وَيَصبِر فَإِنَّ اللَّـهَ لا يُضيعُ أَجرَ المُحسِنينَ.[٣]
▪ سورەتی الرعد: (وَالَّذينَ صَبَرُوا ابتِغاءَ وَجهِ رَبِّهِم وَأَقامُوا الصَّلاةَ وَأَنفَقوا مِمّا رَزَقناهُم سِرًّا وَعَلانِيَةً وَيَدرَءونَ بِالحَسَنَةِ السَّيِّئَةَ أُولـئِكَ لَهُم عُقبَى الدّارِ4.
▪ سورەتی المؤمنون: (إِنِّي جَزَيْتُهُمُ الْيَوْمَ بِمَا صَبَرُوا أَنَّهُمْ هُمُ الْفَائِزُونَ [ ٥]
▪ سورەتی الزمر: (إِنَّمَا يُوَفَّى الصَّابِرُونَ أَجْرَهُمْ بِغَيْرِ حِسَابٍ).[٦]
▪ سورەتی النحل : (وَلَنَجْزِيَنَّ الَّذِينَ صَبَرُوا أَجْرَهُمْ بِأَحْسَنِ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ).[٧]
▪ سورەتی طه: (وَأْمُرْ أَهْلَكَ بِالصَّلَاةِ وَاصْطَبِرْ عَلَيْهَا لَا نَسْأَلُكَ رِزْقًا نَحْنُ نَرْزُقُكَ وَالْعَاقِبَةُ لِلتَّقْوَى).[٨]
▪ سوره تی الرعد: (وَالَّذِينَ صَبَرُوا ابْتِغَاءَ وَجْهِ رَبِّهِمْ وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَأَنفَقُوا مِمَّا رَزَقْنَاهُمْ سِرًّا وَعَلَانِيَةً وَيَدْرَءُونَ بِالْحَسَنَةِ السَّيِّئَةَ أُولَٰئِكَ لَهُمْ عُقْبَى الدَّارِ* جَنَّاتُ عَدْنٍ يَدْخُلُونَهَا وَمَن صَلَحَ مِنْ آبَائِهِمْ وَأَزْوَاجِهِمْ وَذُرِّيَّاتِهِمْ ۖ وَالْمَلَائِكَةُ يَدْخُلُونَ عَلَيْهِم مِّن كُلِّ بَابٍ* سَلَامٌ عَلَيْكُم بِمَا صَبَرْتُمْ ۚ فَنِعْمَ عُقْبَى الدَّارِ).[٩]
▪ سوره تی الفرقان: (أُولَـئِكَ يُجْزَوْنَ الْغُرْفَةَ بِمَا صَبَرُوا وَيُلَقَّوْنَ فِيهَا تَحِيَّةً وَسَلَامًا).[١٠]
▪ سوره تی الأحزاب: (إِنَّ الْمُسْلِمِينَ وَالْمُسْلِمَاتِ وَالْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ وَالْقَانِتِينَ وَالْقَانِتَاتِ وَالصَّادِقِينَ وَالصَّادِقَاتِ وَالصَّابِرِينَ وَالصَّابِرَاتِ وَالْخَاشِعِينَ وَالْخَاشِعَاتِ وَالْمُتَصَدِّقِينَ وَالْمُتَصَدِّقَاتِ وَالصَّائِمِينَ وَالصَّائِمَاتِ وَالْحَافِظِينَ فُرُوجَهُمْ وَالْحَافِظَاتِ وَالذَّاكِرِينَ اللَّـهَ كَثِيرًا وَالذَّاكِرَاتِ أَعَدَّ اللَّـهُ لَهُم مَّغْفِرَةً وَأَجْرًا عَظِيمًا).[١١]
2- کۆمەڵێک ئایەتی قورئان هەیە کە باس لە سەبر و ئیسراحەت دەکەن، هەندێکیان لە خوارەوە ڕوون کراوەتەوە
▪ سورەتی فصلت: (وَمَا يُلَقَّاهَا إِلَّا الَّذِينَ صَبَرُوا وَمَا يُلَقَّاهَا إِلَّا ذُو حَظٍّ عَظِيمٍ ).[١٢]سوره تی البقرة: (يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَالصَّلَاةِ إِنَّ اللَّـهَ مَعَ الصَّابِرِينَ).[١٣]▪ سوره تی البقرة: (وە مژدەی خۆش بۆ سه بر گران ).[١٤]
3- کۆمەڵێک ئایەتی قورئانی هەیە کە باس لە سەبرگرتن لە کاتی مردندا دەکەن، هەندێکیان لە خوارەوە ڕوون کراوەتەوە
▪ يقول الله -تعالى- في سورة البقرة: (وَلَنَبْلُوَنَّكُمْ بِشَيْءٍ مِّنَ الْخَوفْ وَنَقْصٍ مِّنَ الأَمَوَالِ وَالأنفُسِ وَالثَّمَرَاتِ وَبَشِّرِ الصَّابِرِينَ* الَّذِينَ إِذَا أَصَابَتْهُم مُّصِيبَةٌ قَالُواْ إِنَّا لِلّهِ وَإِنَّـا إِلَيْهِ رَاجِعونَ* أُولَـئِكَ عَلَيْهِمْ صَلَوَاتٌ مِّن رَّبِّهِمْ وَرَحْمَةٌ وَأُولَـئِكَ هُمُ الْمُهْتَدُونَ).[١٥]▪ سوره تی البقرة: (يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَالصَّلَاةِ إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِينَ).[١٦]
▪ سوره تی البقرة: (ليْسَ الْبِرَّ أَنْ تُوَلُّوا وُجُوهَكُمْ قِبَلَ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ وَلَكِنَّ الْبِرَّ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَالْمَلَائِكَةِ وَالْكِتَابِ وَالنَّبِيِّينَ وَآتَى الْمَالَ عَلَى حُبِّهِ ذَوِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينَ وَابْنَ السَّبِيلِ وَالسَّائِلِينَ وَفِي الرِّقَابِ وَأَقَامَ الصَّلَاةَ وَآتَى الزَّكَاةَ وَالْمُوفُونَ بِعَهْدِهِمْ إِذَا عَاهَدُوا وَالصَّابِرِينَ فِي الْبَأْسَاءِ وَالضَّرَّاءِ وَحِينَ الْبَأْسِ أُولَئِكَ الَّذِينَ صَدَقُوا وَأُولَئِكَ هُمُ الْمُتَّقُونَ).[١٧]
4- ئایەتەکانی قورئانی دەربارەی سەبرگرتن لە بەرامبەر نادادپەروەریدا. هەندێکیان لە خوارەوە ڕوون کراوەتەوە
▪ سوره تی الأنفال: (اذكُروا إِذ أَنتُم قَليلٌ مُستَضعَفونَ فِي الأَرضِ تَخافونَ أَن يَتَخَطَّفَكُمُ النّاسُ فَآواكُم وَأَيَّدَكُم بِنَصرِهِ وَرَزَقَكُم مِنَ الطَّيِّباتِ لَعَلَّكُم تَشكُرونَ).[١٨]▪ سوره تی الطور: (اصْبِرْ لِحُكْمِ رَبِّكَ فَإِنَّكَ بِأَعْيُنِنَا).[١٩]
▪ سوره تی النحل: (وَاصْبِرْ وَمَا صَبْرُكَ إِلَّا بِاللَّهِ ۚ وَلَا تَحْزَنْ عَلَيْهِمْ وَلَا تَكُ فِي ضَيْقٍ مِّمَّا يَمْكُرُونَ).[٢٠]
▪ سوره تی المزمل: (وَاصْبِرْ عَلَىٰ مَا يَقُولُونَ وَاهْجُرْهُمْ هَجْرًا جَمِيلًا).[٢١]
5- کۆمەڵێک ئایەتی قورئان هەن کە باس لە فەرمانی پێغەمبەران دەکەن کە سەبر بگرن، هەندێکیان لە خوارەوە ڕوون کراوەتەوە
▪ سوره تی آل عمران: (بَلَى إِن تَصْبِرُوا وَتَتَّقُوا وَيَأْتُوكُم مِّن فَوْرِهِمْ هَـٰذَا يُمْدِدْكُمْ رَبُّكُم بِخَمْسَةِ آلَافٍ مِّنَ الْمَلَائِكَةِ مُسَوِّمِينَ).[٢٢]▪ سوره تی آل عمران: (وَكَأَيِّن مِّن نَّبِيٍّ قَاتَلَ مَعَهُ رِبِّيُّونَ كَثِيرٌ فَمَا وَهَنُوا لِمَا أَصَابَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّـهِ وَمَا ضَعُفُوا وَمَا اسْتَكَانُوا وَاللَّـهُ يُحِبُّ الصَّابِرِينَ).[٢٣]
▪ سوره تی هود: (تِلكَ مِن أَنباءِ الغَيبِ نوحيها إِلَيكَ ما كُنتَ تَعلَمُها أَنتَ وَلا قَومُكَ مِن قَبلِ هـذا فَاصبِر إِنَّ العاقِبَةَ لِلمُتَّقينَ).[٢٤]
▪ سوره تی النحل: (وَاصبِر وَما صَبرُكَ إِلّا بِاللَّـهِ وَلا تَحزَن عَلَيهِم وَلا تَكُ في ضَيقٍ مِمّا يَمكُرونَ * إِنَّ اللَّـهَ مَعَ الَّذينَ اتَّقَوا وَالَّذينَ هُم مُحسِنونَ).[٢٥]
▪ سوره تی الأنعام: (وَلَقَد كُذِّبَت رُسُلٌ مِن قَبلِكَ فَصَبَروا عَلى ما كُذِّبوا وَأوذوا حَتّى أَتاهُم نَصرُنا وَلا مُبَدِّلَ لِكَلِماتِ اللَّـهِ وَلَقَد جاءَكَ مِن نَبَإِ المُرسَلينَ).[٢٦]
▪ سوره تی يونس: (وَاتَّبِع ما يوحى إِلَيكَ وَاصبِر حَتّى يَحكُمَ اللَّـهُ وَهُوَ خَيرُ الحاكِمينَ).[٢٧]
6- کۆمەڵێک ئایەتی قورئانی هەیە کە فەرمان بە ئیمانداران دەکات سەبر بگرن، هەندێکیان لە خوارەوە ڕوون کراوەتەوە
▪ سوره تی الأنفال:(وَأَطيعُوا اللَّـهَ وَرَسولَهُ وَلا تَنازَعوا فَتَفشَلوا وَتَذهَبَ ريحُكُم وَاصبِروا إِنَّ اللَّـهَ مَعَ الصّابِرينَ).[٢٨]▪ سوره تی الأنفال: (الآنَ خَفَّفَ اللَّـهُ عَنكُم وَعَلِمَ أَنَّ فيكُم ضَعفًا فَإِن يَكُن مِنكُم مِائَةٌ صابِرَةٌ يَغلِبوا مِائَتَينِ وَإِن يَكُن مِنكُم أَلفٌ يَغلِبوا أَلفَينِ بِإِذنِ اللَّـهِ وَاللَّـهُ مَعَ الصّابِرينَ).[٢٩]
▪ سوره تی الكهف: (وَاصبِر نَفسَكَ مَعَ الَّذينَ يَدعونَ رَبَّهُم بِالغَداةِ وَالعَشِيِّ يُريدونَ وَجهَهُ وَلا تَعدُ عَيناكَ عَنهُم تُريدُ زينَةَ الحَياةِ الدُّنيا وَلا تُطِع مَن أَغفَلنا قَلبَهُ عَن ذِكرِنا وَاتَّبَعَ هَواهُ وَكانَ أَمرُهُ فُرُطًا).[٣٠]
▪ سوره تی لقمان: (يَا بُنَيَّ أَقِمِ الصَّلَاةَ وَأْمُرْ بِالْمَعْرُوفِ وَانْهَ عَنِ الْمُنكَرِ وَاصْبِرْ عَلَى مَا أَصَابَكَ إِنَّ ذَلِكَ مِنْ عَزْمِ الْأُمُورِ).[٣١]
7- کۆمەڵێک ئایەتی قورئان هەیە کە باس لە خۆشەویستی و پشتیوانی خودا بۆ نەخۆش دەکەن. هەندێک لەوانە لە خوارەوە ڕوون دەکرێنەوە
▪ سوره تی فصلت: (وَمَا يُلَقَّاهَا إِلَّا الَّذِينَ صَبَرُوا وَمَا يُلَقَّاهَا إِلَّا ذُو حَظٍّ عَظِيمٍ).[٣٢]▪ سوره تی آل عمران: (وكَأَيِّن مِّن نَّبِيٍّ قَاتَلَ مَعَهُ رِبِّيُّونَ كَثِيرٌ فَمَا وَهَنُواْ لِمَا أَصَابَهُمْ فِي سَبِيلِ اللّهِ وَمَا ضَعُفُواْ وَمَا اسْتَكَانُواْ وَاللّهُ يُحِبُّ الصَّابِرِينَ).[٣٣]
هەروەها وتی؛"سەرسوڕهێنەر بارودۆخی ئیماندارە، چونکە هەموو کاروبارەکانی بۆی باشە، وە ئەمە بۆ هیچ کەسێک نییە جگە لە ئیماندار. ئەگەر شتێکی باشی بەسەردا هات، ئەوا سوپاسگوزارە، ئەوەش بۆی باشە، وە ئەگەر شتێکی خراپی بەسەردا هات، سەبر دەگرێت، ئەوەش بۆی باشە" [مسلم]
نموونە هەیە لە ژیانی هاوەڵان و شوێنکەوتووانەوە کە تیشک دەخاتە سەر گەورەیی سەبر، وەک سەبر و خۆڕاگری پێغەمبەر ئەیوب، سەلامی خوای لەسەر بێت، کە بەرگەی تاقیکردنەوە جەستەیی و ڕۆحییەکانی گرت تا ئەو کاتەی خودا ناخۆشییەکەی لابرد. ئەمەش هێمای سەبوری جوانە.
ئەم ئایەتانە پشتڕاستی ئەوە دەکەنەوە کە سەبر یەکێکە لە گەورەترین ئامرازەکانی گەیشتن بە ڕەزامەندی خودا و بەهەشتی و خودای گەورە بێ پێوانەی پاداشتی نەخۆشەکە دەداتەوە. هەروەها جەخت لەوە دەکەنەوە کە سەبرگرتن لە بەرامبەر تاقیکردنەوەکاندا ڕێگای ئیمانی تەواوە.
وتەی زانایان و مرۆڤە ڕاستگۆکان سەبارەت بە سەبر
زۆر فەرموودە لە پێغەمبەر محمد (صلی اللە علیە وسلم)ەوە گێڕدراوەتەوە کە فەزیلەتی سەبر و خۆڕاگری نیشان دەدات، لەوانەش فەرموودەی:هەروەها وتی؛"سەرسوڕهێنەر بارودۆخی ئیماندارە، چونکە هەموو کاروبارەکانی بۆی باشە، وە ئەمە بۆ هیچ کەسێک نییە جگە لە ئیماندار. ئەگەر شتێکی باشی بەسەردا هات، ئەوا سوپاسگوزارە، ئەوەش بۆی باشە، وە ئەگەر شتێکی خراپی بەسەردا هات، سەبر دەگرێت، ئەوەش بۆی باشە" [مسلم]
نموونە هەیە لە ژیانی هاوەڵان و شوێنکەوتووانەوە کە تیشک دەخاتە سەر گەورەیی سەبر، وەک سەبر و خۆڕاگری پێغەمبەر ئەیوب، سەلامی خوای لەسەر بێت، کە بەرگەی تاقیکردنەوە جەستەیی و ڕۆحییەکانی گرت تا ئەو کاتەی خودا ناخۆشییەکەی لابرد. ئەمەش هێمای سەبوری جوانە.
ئیمامی عەلی کوڕی ئەبی تالیب، خوا لێی ڕازی بێت، دەفەرموێت:
▪ "سەبر کلیلی ئیسراحەت و سەبر لە کاتی بەڵادا جوانە، لە ئامادەبوونی ڕۆحی بەرزدا جوانە."ئیبن القیم ڕەحمەتی خوای لێ بێت فەرموویەتی:
▪ "الصبر هو الإقبال على المرض والمعاناة على أمل الشفاء، وهو معونة الله للعبد في تخطي المحن."ئیبن تەیمیە فەرموویەتی:
▪ "سەبرگرتن لە ئەنجامدانی کردەوەی گوێڕایەڵی گرنگترە لە ئەنجامدانی کردەی گوێڕایەڵی و نافەرمانی، چونکە سەبر ئەوەیە کە دڵەکان لە گوێڕایەڵیدا بەهێز دەکات و لە سەرپێچیکردن دەیانپارێزێت".ئیبن ڕەجەب حه نبەلی دەفەرموێت:
▪ "داوای یارمەتی لە ڕێگەی سەبر و نوێژەوە ڕێگایەکە بۆ خۆڕاگری لە بەرامبەر ناخۆشییەکان."گرنگی سەبر لە ژیانی موسڵماندا
سەبر تەنها لە بەرگەگرتن لە بەڵا و بەڵاکاندا سنوردار نییە. بەڵکو لە ئەنجامدانی کردەوەکانی گوێڕایەڵی، لە بەرامبەر زیانەکان، لە ئارەزوو و ئارەزووەکانی خۆی، سەبرگرتن لە بەرامبەر تاقیکردنەوەکانی ڕۆژانەدا. یەکێکە لە پایەکانی ئیمان کە کەسایەتییەکی بەهێز بنیات دەنێت کە توانای ڕووبەڕووبوونەوەی تەحەددیاتی ژیان بە خۆڕاگری و ئارامییەوە هەبێت.
ئەنجام
سەبر ڕزقی ئیماندارە بۆ سەفەری دونیای خۆی. کلیلی و بەستنەوەی هێزە لە بەرامبەر ترسناکییەکانی ژیاندا. خودای گەورە لە کتێبە پیرۆزەکەیدا فەرمانی پێکردووە و بەرزی کردووەتەوە و پێغەمبەر محمد صلى الله عليه وصلم لە قسە و کردارەکانیدا جەختی لەسەر کردووەتەوە و پێگەیەکی گەورە و پاداشتێکی زۆری پێبەخشیوە. با هەموومان هەوڵبدەین نموونەی ئەم سیفەتە پیرۆزە بکەین، بۆ ئەوەی لەنێو ئەو سەبرانەدا بین کە خودا بەڵێنی ژیانێکی باش و ڕزگاری لە قیامەتدا پێداون.
سەبر یەکێکە لەو ئاکارە شایستە و شەرەفمەندانەی کە خودا فەرمانی بە بەندەکانی کردووە کە هەیانبێت، هەروەها کردوویەتی بە یەکێک لەو هۆکارە بنەڕەتیانەی کە باوەڕداران لە کەسانی دیکە جیا دەکەنەوە. کلیلی ڕزگاربوونە لە ناڕەحەتی، قەڵغانی پاراستنە لە تاقیکردنەوەکان و ئامرازێکە بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی ژیان بە سەبر و خۆڕاگری.
ئەنجام
سەبر ڕزقی ئیماندارە بۆ سەفەری دونیای خۆی. کلیلی و بەستنەوەی هێزە لە بەرامبەر ترسناکییەکانی ژیاندا. خودای گەورە لە کتێبە پیرۆزەکەیدا فەرمانی پێکردووە و بەرزی کردووەتەوە و پێغەمبەر محمد صلى الله عليه وصلم لە قسە و کردارەکانیدا جەختی لەسەر کردووەتەوە و پێگەیەکی گەورە و پاداشتێکی زۆری پێبەخشیوە. با هەموومان هەوڵبدەین نموونەی ئەم سیفەتە پیرۆزە بکەین، بۆ ئەوەی لەنێو ئەو سەبرانەدا بین کە خودا بەڵێنی ژیانێکی باش و ڕزگاری لە قیامەتدا پێداون.
سەبر یەکێکە لەو ئاکارە شایستە و شەرەفمەندانەی کە خودا فەرمانی بە بەندەکانی کردووە کە هەیانبێت، هەروەها کردوویەتی بە یەکێک لەو هۆکارە بنەڕەتیانەی کە باوەڕداران لە کەسانی دیکە جیا دەکەنەوە. کلیلی ڕزگاربوونە لە ناڕەحەتی، قەڵغانی پاراستنە لە تاقیکردنەوەکان و ئامرازێکە بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی ژیان بە سەبر و خۆڕاگری.
لە کتێبی خودای گەورەدا لە زۆر شوێن باسی سەبر کراوە، جەخت لەسەر گرنگییەکەی و ڕۆڵی گەورەی لە داڕشتنی سیفەتی ئیمانداردا کراوە.
سەبرگرتن لە ئیسلامدا بەشێکی جەوهەری ئیمانە و یەکێکە لە هۆکارەکانی ڕەزامەندی و ڕزگاری خوای گەورە لە دونیا و قیامەتدا. ئەو ئایەتە زۆرانەی کە لە قورئانی پیرۆزدا باس لە سەبر دەکەن و ئەو فەرموودانەی هانی دەدەن و وتەی ژیرانە زانایان بانگەوازی هەموو موسڵمان و باوەڕدارێک دەکەن کە ئەم سیفەتە گەورەیە بپارێزن وەک چرایەک کە ڕێگاکەیان لە تاریکی ناخۆشیدا ڕۆشن بکاتەوە.
با هەوڵبدەین بە هەموو شێوەکانییەوە سەبر بگرین، وە پێویستە بە دوعا و متمانەوە ڕوو لە خوای گەورە بکەین، پەنا نەگرین بە غەیری خودا چونکە ئەو یارمەتیدەری سەبردارە و پاداشتێکی گەورەیان دەداتەوە.؟
=====
=====
Tags
ئاینی