کاریگەری گۆڕانی کەشوهەوا لەسەر کشتوکاڵی جیهانی

گۆڕانی کەشوهەوا  یەکێکەگەورەترین ئاستەنگەکانی  ئەمڕۆی جیهان و  کاریگەرییەکی بەرچاوی لەسەر کشتوکاڵی جیهانی هەیە. سیستەمی کشتوکاڵی لە سەرانسەری جیهاندا کاریگەری گۆڕانی کەشوهەوایان لەسەرە، لەوانە بەرزبوونەوەی پلەی گەرما، گۆڕانی شێوازی بارانبارین و زیادبوونی ڕوودانی کارەساتی سروشتی. ئەم گۆڕانکاریانە کاریگەرییان لەسەر بەرهەمهێنانی بەرهەم و بەردەستبوونی ئاو و تەندروستی خاک هەیە، ئەمەش لە بەرامبەردا کاریگەری لەسەر خۆراک و ئاسایشی ئابووری دەبێت.

کاریگەری گۆڕانکاریەکانی کەش و هەوا

گۆڕانکاریەکان کاریگەری ڕاستەوخۆو ناڕاستەوخۆیان هەیە کە زیانی گەورە یان دەبێت لەسەر چەندایەتی چۆنایەتی کشتوکاڵ.

گۆڕانکاری لە پلەی گەرمیدا

بەرزبوونەوەی پلەکانی گەرما ڕاستەوخۆ کاریگەری لەسەر گەشەی بەرهەم و بەرهەمهێنان هەیە. هەندێک لە بەرهەمەکان پێویستیان بە پلەی گەرمی تایبەت هەیە بۆ گەشەکردنی گونجاو، پلەی گەرمی بەرزتر دەتوانێت ماوەی گەشەکردن کورت بکاتەوە و ڕێژەی هەڵمبوون زیاد بکات، ئەمەش شێی خاک کەمدەکاتەوە. بۆ نموونە هەندێک لە لێکۆڵینەوەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە بەرهەمهێنانی گەنم و گەنمەشامی دەتوانێت کاریگەری نەرێنی لەسەر بێت بەهۆی بەرزبوونەوەی پلەی گەرمی تەنها یەک پلەی سەدی هه روه ها.

گۆڕانکاریه کانی که شو هه وا

ڕؤڵی سه ره کیان هه یه بۆ که مبونه وه ی کۆگای ئاو که مبونه وه ی شێ و که وتنه وه ی ئاگر ئه م کرداره یه دیسان هۆکاره بۆ تێکچونی ژینگه به وه ی سوتان و له ناوچونی دارستانه کان و سه وزایی و پوش و پاوه نه کان وه هه روه ها بۆ له ناوچون و که مبەنه وه ی ڕێژه ی گیانداره کان.

گۆڕینی شێوازی بارانبارین .

گۆڕینی شێوازیبارانبارین ئاسته نگ و مه ترسی و هه ره شه یه کی بەرچاوە بۆ کشتوکاڵ. لە هەندێک ناوچەدا زیادبوونی باران بارین دەبێتە هۆی دروستبوونی لافاو و زیانی بەروبووم و وەرینی خاکی لێدەکەوێتەوە. بەپێچەوانەوە ناوچەکانی تر وشکەساڵی زیاتر بەخۆیەوە دەبینن، ئەمەش وایکردووە دەستەبەرکردنی ئاو بۆ ئاودێری قورس بێت و دەبێتە هۆی تێکچوونی زەوییە کشتوکاڵییەکان.

زیادبوونی ڕوودانی کارەساتی.

سروشتی.گۆڕانی کەشوهەوا خەریکە فرێکوێنسی و توندی کارەساتە سروشتییەکانی وەک زریان و لافاو و وشکەساڵی زیاد دەکات. ئەم کارەساتانە دەتوانن ژێرخانی کشتوکاڵ لەناو ببەن و ببنە هۆی لەدەستدانی بەرهەم و کۆمەڵگە کشتوکاڵییەکان ئاوارە بکەن. بۆ نموونە زریانەکان دەتوانن لە چەند خولەکێکدا زەوییە کشتوکاڵییەکان لەناو ببەن و جووتیاران بێ داهات و بێ خۆراک دەبن.

کاریگەری لەسەر ئاسایشی خۆراک.

لەگەڵ کەمبوونەوەی بەرهەمی بەروبووم و زیادبوونی ڕوودانی کارەساتی سروشتی، گەیشتن بە ئاسایشی خۆراک قورستر دەبێت. ئەم گۆڕانکاریانە دەتوانن ببنە هۆی بەرزبوونەوەی نرخی خۆراک، ئەمەش وا دەکات کە بۆ گروپە هەژارەکان نەتوانرێت. هەروەها کەمیی خۆراک دەتوانێت ببێتە هۆی ناکۆکی و ناکۆکی لە هەندێک بوارداهه ربۆیه له ئێستادا به نا براوه ته به ر زیادکردنی به روبومه کشتوکاڵیه کان به به کارهێنانی که ره سته ی پێشکه وتوو که به کار ده هێندرێ له و پێناەه دا به ڵام هۆکارێکی تر که زۆر مه ترسیداره له سه ر ته ندروستی مرۆڤ و گیانداران به کارهێنانی که ره سته کیمیاویه کان که زۆربه ی خۆراکه کانی گرتۆته وه ..

چارەسەرە ئەگەرییەکان                             

بۆ چارەسەرکردنی کاریگەرییەکانی گۆڕانی کەشوهەوا لەسەر کشتوکاڵ، پێویستە چەند ڕێکارێک بگیرێتەبەر، لەوانە:

• باشترکردنی تەکنەلۆژیای کشتوکاڵی:

بەکارهێنانی تەکنیکە کشتوکاڵییە بەردەوامەکان و باشترکردنی بەڕێوەبردنی سەرچاوە سروشتییەکان.

•  توێژینەوە و پەرەپێدان: وەبەرهێنان لە توێژینەوە بۆ پەرەپێدانی بەرهەمی بەرگری وشکەساڵی و گەرما.

• سیاسەتی پشتیوانی: داڕشتنی سیاسەتێک کە پشتگیری جووتیاران بکات و ئامراز و زانیاری پێویستیان بۆ دابین بکات بۆ گونجاندن لەگەڵ گۆڕانی کەشوهەوا.

• هاوکاری نێودەوڵەتی: هاوکاری نێوان وڵاتان بۆ هاوبەشکردنی زانیاری و شارەزایی لە کشتوکاڵی بەردەوامدا.

لە کۆتاییدا، گونجاندن لەگەڵ کاریگەرییەکانی گۆڕانی کەشوهەوا لەسەر کشتوکاڵ پێویستی بە هەوڵی هاوبەشی حکومەتەکان، جووتیاران و کۆمەڵگەی زانستی هەیە بۆ دەستەبەرکردنی داهاتوویەکی بەردەوام و ئاسایشی خۆراک بۆ نەوەکانی داهاتوو به جۆرێک بێت ڕه چاوی چۆنایه تی بکرێت نه ک ته نها چه ندایه تی.

===

ئاماده کردنی : حكيم محمد حاجى

[+] سەرجاوەکان

1. drought.gov
2. Engineers Without Borders USA
3. بۆ زانین