گەشکە (بە ئینگلیزی: convulsion) کێشەیەکە دەبێتە هۆی دووبارەبوونەوەی گرژبوون. نەخۆشییەکی درێژخایەنی نەگوازراوەی مێشکە،
کاردەکاتە سەر مێشک لەڕێی ناردنی ئاماژە کارەباییەکانەوە پەیوەندی لەگەڵ جەستەیدا دروستدەکات و رێوشوێنی کارکردنی بۆ دادەنێت. ئه م نه خۆشیه چەند جۆرێکی هەیە لە هەندێک کەسدا دەتوانرێت هۆکارەکەی دەستنیشان بکرێت لە هەندێکی تردا هۆکارەکەی نادیارە بەپێی ئامارەکانی سەنتەری کۆنترۆڵکردن و خۆپاراستن لە نەخۆشییەکان، بە مەزەندەکردنی 1.2%ی خەڵکی ئەمریکا تووشی نەخۆشی سەرئێشەی چالاکن. نەخۆشی گه شکه تووشی مرۆڤ دەبێت بە هەموو ڕەگەز و نەتەوە و تەمەنێکەوە.
نیشانەکانی نەخۆشی گەشکە
نیشانەکانی گرژبوون دەتوانن زۆر جیاواز بن. هەندێک کەس لە کاتی گرژبووندا هۆشی خۆیان لەدەست دەدەن، هەندێکی تر نا. هەندێک کەس لە کاتی گرژبووندا بۆ چەند چرکەیەک بە چاوی سپییەوە سەیری دەکەن. هەندێکی تریش تووشی جووڵەی دووبارە و چرچ و لۆچی قۆڵ یان قاچ دەبن کە پێی دەوترێت تەشەنوج. یەکجار گرژبوون مانای ئەوە نییە کە تووشی گە شکە بوویت. نەخۆشی گەشکە ئەگەر لانی کەم دوو گرژبوونی بێ که هۆکاری هەبووبێت کە لانی کەم ٢٤ کاتژمێر لەیەکتر جیاوازن، ئەوا دەستنیشان دەکرێت. هیچ هۆکارێکی ڕوون نییە بۆ گرژبوونی بێ هۆکار.دەرمان و هەندێک جار نەشتەرگەری دەتوانێت کۆنتڕۆڵی گرژبوون بکات لە زۆربەی ئەو کەسانەی کە تووشی گه شکه بوون. هەندێک کەس پێویستیان بە چارەسەری تەواوی ژیان هەیە. هەندێکی تر لە گرژبوون چاک دەبنەوە. ڕەنگە هەندێک لە منداڵانی تووشبوو بە گه شکه لەگەڵ تەمەندا چاک ببنەوە نیشانەکانی نەخۆشی گەشکە بە پێی جۆری گرژبوونەکە دەگۆڕێت.لەبەر ئەوەی نەخۆشی سەرئێشە بەهۆی چالاکییە تایبەتەکانی مێشکەوە دروست دەبێت، گرژبوون دەتوانێت کاریگەری لەسەر هەر پرۆسەیەک هەبێت کە لەناو مێشکدا ڕووبدات. نیشانەکانی گرژبوونی گەشکە بریتین لە:
هەندێک جار، ئەو کەسانەی تووشی نەخۆشی گه شکه بونه لەوانەیە تووشی گۆڕانکاری لە ڕەفتاردا ببن. هەروەها لەوانەیە نیشانەکانی دەروونی دەربکەوێت.
لە زۆربەی حاڵەتەکاندا، کەسێک کە تووشی نەخۆشی گه شکه بوه ، هەر جارێک تووشی هەمان جۆری گرژبوون دەبێت؛ بۆیە بەزۆری نیشانەکان هەر جارێک هاوشێوەن.
نیشانەکانی ئاگادارکردنەوەی گرژبوونی گەشکه
هەندێک لەو کەسانەی کە تووشی گرژبوونی فۆکەسی بوون (Focal lesion) ) لە ساتەکانی پێش گرژبووندا تووشی نیشانەکانی ئاگادارکردنەوە دەبن. ئەم نیشانە ئاگادارکردنەوە بە ئاورا ناسراون.گرژبوونی گه شکه بە شێوەی فۆکەسی یان گشتگیر پۆلێن دەکرێت، ئەمەش بەپێی سروشت و شوێنی چالاکیی مێشک کە دەبێتە هۆی گرژبوونەکە.
کاتێک گرژبوون لە ئەنجامی چالاکیی تەنها یەک ناوچەی مێشکەوە ڕوودەدات، پێی دەوترێت گرژبوونی فۆکەسی. ئەم گرژبوونانە دەکەونە دوو پۆلەوە: ١.
گرژبوونی فۆکەسی بەبێ لەدەستدانی هۆشیاری
ئەم گرژبوونانە پێیان دەوترێت گرژبوونی بەشەکی سادە و نابێتە هۆی لەدەستدانی هەستکردن کە بە هۆشیاریش ناسراوە. لەوانەیە ببێتە هۆی گۆڕینی هەستەکان یان گۆڕانکاری لە شێوە، بۆن، پێکهاتە، تام، یان دەنگی شتەکان. هەروەها ئەم جۆرە گرژبوونە ڕەنگە ببێتە هۆی لەرزینێکی نائیرادی بەشێک لە جەستە وەک قۆڵ یان قاچ. ڕەنگە گرژبوونی فۆکەس ببێتە هۆی نیشانە هەستیارەکانی وەکو زەقبوونەوە، سەرگێژخواردن و هەڵچوونی گڵۆپ.
گرژبوونی فۆکەسی لەگەڵ تێکچوونی هۆشیاری. ئەم گرژبوونانە پێیان دەوترێت گرژبوونی بەشەکی ئاڵۆز و گۆڕاو یان لەدەستدانی هۆشی لەگەڵدایە. ئەم جۆرە گرژبوونە ڕەنگە هەست بە خەونێک بکەیت. لە کاتی گرژبوونی فۆکەسیدا کە هۆشیاری تێکچووە، لەوانەیە کەسەکە وا دەرکەوێت کە چاوی لە بۆشایی ئاسمان بێت و بە شێوەیەکی ئاسایی وەڵامی دەوروبەرەکەی نەداتەوە. هەروەها لەوانەیە بەشداری جوڵەی دووبارەبووەوە بکەن، وەک دەستشۆردن، جوین، قووتدان، یان ڕۆیشتن بە بازنەیی.
نیشانەکانی گرژبوونی فۆکەسی لەوانەیە لەگەڵ حاڵەتەکانی تری دەماردا تێکەڵ بکرێت، وەک شەقیقە، خەواڵوویی، یان نەخۆشی دەروونی. پێویستە پشکنین و پشکنینی گشتگیر بکرێت بۆ ئەوەی بزانرێت ئایا نیشانەکان بەهۆی نەخۆشی گه شکه یه یان حاڵەتێکی ترەوەیە.
هەر بڕبڕەیەکی مێشک دەبێتە هۆی گرژبوونی فۆکەسی. هەندێک جۆری گرژبوونی فۆکەسی بریتین لە:
گرژبوونی بڕبڕەی کاتی
گرژبوونی بڕبڕەی کاتی لە ناوچەکانی مێشکدا ڕوودەدات کە پێیان دەوترێت بڕبڕەی کاتی هەستەکان پرۆسێس (process )دەکەن و ڕۆڵیان هەیە لە یادەوەری کورتخایەندا. ئەو کەسانەی کە ئەم گرژبوونانەیان هەیە بە شێوەیەکی گشتی تووشی ئاورایەک دەبن. لەوانەیە ئاورا هەستی لەناکاوی وەک ترس یان خۆشی لەخۆبگرێت. هەروەها لەوانەیە تامێک یان بۆنێکی کتوپڕ لەخۆبگرێت. یان، ڕەنگە ئاورا وەهمی دیجا ڤو بێت یان هەستێکی بەرزبوونەوەی لە گەدەدا. لە کاتی گرژبووندا، ڕەنگە مرۆڤەکان ئاگاداری دەوروبەریان لەدەست بدەن. هەروەها لەوانەیە چاویان لە بۆشایی ئاسمان بێت، لێوەکانیان لێبدەن، قووت بدەن یان دووبارە بجوێنن، یان پەنجەکانیان بجوڵێنن.
گرژبوونی بڕبڕەی پێشەوە
لە بەشی پێشەوەی مێشکدا ڕوودەدات، ئەو بەشەی مێشک کە کۆنتڕۆڵی جوڵە دەکات. گرژبوونی بڕبڕەی پێشەوە دەبێتە هۆی ئەوەی مرۆڤەکان سەر و چاوەکانیان بۆ لایەک بگەڕێننەوە. هەروەها بێ وەڵام دەبنەوە بۆ قسەکردن و لەوانەیە هاوار بکەن یان پێبکەنن. گرژبوون لەوانەیە ببێتە هۆی درێژکردنەوەی قۆڵێک و چرچبوونی قۆڵەکەی تر. لەوانەیە بەشداری جوڵەی دووبارەبووەوە بکەن، وەک لەرزین یان پێداڵکردنی پاسکیل.
گرژبوونی بڕبڕەی پشت
ئەم گرژبوونانە لە ناوچەیەکی مێشکدا ڕوودەدەن کە پێی دەوترێت بڕبڕەی پشت. ئەم لوولەیە کاریگەری لەسەر بینین و سروشتی بینین هەیە. ئەو کەسانەی کە ئەم جۆرە گرژبوونەیان هەیە، لەوانەیە لە کاتی گرژبوونەکەدا تووشی خەونبینین یان لەدەستدانی بینینێکی بەشەکی یان تەواو بن. هەروەها ئەم گرژبوونانە ڕەنگە ببنە هۆی چاوتروکاندن یان جوڵەی چاوەکان.
گرژبوونی گشتگیر
ئەو گرژبوونانەی کە پێدەچێت کاریگەری لەسەر هەموو بەشەکانی مێشک هەبێت بە گرژبوونی گشتگیر ناسراون. گرژبوونە گشتگیرەکان بریتین لە:گرژبوونی ئامادەنەبوون. پێشتر بە گرژبوونی بچووک ناسرابوو، گرژبوونی ئامادەنەبوون بە شێوەیەکی گشتی کاریگەری لەسەر منداڵان دەبێت. نیشانەکانی بریتین لە سەیرکردنی بۆشایی ئاسمان بە جوڵەی بچووکی جەستە یان بەبێ جوڵەی جەستە. لەوانەیە جوڵەکان بریتی بن لە چاوتروکاندن یان لێو لێو و تەنها پێنج بۆ دە چرکە بخایەنێت. ئەم گرژبوونانە ڕەنگە بە کۆمەڵ ڕوو بدەن، زۆرجار تا ١٠٠ جار لە ڕۆژێکدا ڕوودەدەن و دەبێتە هۆی لەدەستدانی هۆشیاری بۆ ماوەیەکی کورت.
گرژبوونی دڵەڕاوکێ
گرژبوونی دڵه ڕاوکێ دەبێتە هۆی ڕەقبوونی ماسولکەکان و لەوانەیە کاریگەری لەسەر هۆشیاری هەبێت. ئەم گرژبوونانە بە شێوەیەکی گشتی کاریگەرییان لەسەر ماسولکەکانی پشت و قۆڵ و قاچەکان هەیە و لەوانەیە ببنە هۆی کەوتنی کەسێک.
گرژبوونی خاوبونەوه
گرژبوونی خاوبونه وه کە بە گرژبوونی دڵۆپ ناسراوە، دەبێتە هۆی لەدەستدانی کۆنترۆڵی ماسولکەکان. چونکە ئەم جۆرە زۆرترین جار کاریگەری لەسەر قاچەکان دەبێت، زۆرجار دەبێتە هۆی کەوتنە خوارەوەی لەناکاو.
گرژبوونی لەرزین
گرژبوونی له رزین پەیوەندی بە جووڵەی ماسولکەکانی لەرزین کە دووبارە دەبێتەوە یان ڕیتمیکەوە هەیە. ئەم گرژبوونانە بەزۆری کاریگەرییان لەسەر مل و دەموچاو و قۆڵ هەیە.
گرژبوونی ماسولکەیی
گرژبوونی ماسولکه یی بە شێوەیەکی گشتی وەکو لەرزینێکی کتوپڕ و کورت یان گرژبوونی بەشی سەرەوەی جەستە، قۆڵ و قاچەکان دەردەکەوێت.
گرژبوونی تونیک-کلۆنیکی. گرژبوونی تونیک-کلۆنیک کە پێشتر بە گرژبوونی گراند مال ناسرابوو، توندترین جۆری گرژبوونی سەرئێشە.
هۆکارەکانی نەخۆشی گەشکە
بۆ نیوەی ئەوانەی نەخۆشی گه شکه یان هەیە، هیچ هۆکارێکی دەستنیشانکراو نییە. بۆ نیوەکەی تر لەوانەیە بەهۆی چەندین هۆکارەوە بێت، لەوانە:کاریگەری جیناتی. هەندێک جۆری نەخۆشی سەرئێشە لە خێزانەکاندا بەڕێوەدەچێت. لەم حاڵەتانەدا ئەگەری کاریگەری بۆماوەیی هەیە. توێژەران هەندێک جۆری نەخۆشی سەرئێشەیان بە جینی تایبەتەوە گرێداوە. بەڵام هەندێک کەس تووشی نەخۆشی سەرئێشەی بۆماوەیی نا بۆماوەیی دەبن. گۆڕانکاری بۆماوەیی دەکرێت لە منداڵدا ڕووبدات بەبێ ئەوەی لە دایک و باوکێکەوە بگوازرێتەوە.
جینەکان تەنها بەشێکن لە هۆکاری تووشبوون بە نەخۆشی سەرئێشە لە زۆربەی خەڵکدا. ڕەنگە هەندێک جین مرۆڤەکان زیاتر هەستیار بکەن بەرامبەر بەو بارودۆخە ژینگەییانەی کە دەبێتە هۆی گرژبوون.
برینداربوونی سەر. نەخۆشی سەرئێشە دەتوانێت لە ئەنجامی برینداربوونی سەر بەهۆی ڕووداوی ئۆتۆمبێل یان برینداربوونی جەستەیی ترەوە بێت.
هۆکارەکانی مێشک
وەرەمی مێشک دەبێتە هۆی تووشبوون بە نەخۆشی سەرئێشە. هەروەها نەخۆشی سەرئێشە دەتوانێت لە ئەنجامی شێوازی گەشەکردنی خوێنبەرەکانی مێشکەوە بێت. ئەو کەسانەی کە حاڵەتی خوێنبەرەکانیان هەیە وەکو خراپبوونی خوێنبەرەکان و خراپبوونی ئەشکەوتەکان دەتوانن تووشی گرژبوون ببن. جەڵتەی مێشک هۆکاری سەرەکییە بۆ تووشبوون بە نەخۆشی سەرئێشە لە گەورەساڵانی سەروو تەمەنی ٣٥ ساڵدا.
هەوکردنەکان
هەوکردنی پەردەی مێشک، ئایدز، هەوکردنی مێشکی ڤایرۆسی و هەندێک هەوکردنی مشەخۆر دەتوانێت ببێتە هۆی سەرئێشە.
هەوکردنی پێش لەدایکبوون
منداڵی ساوا پێش لەدایک بوون زیاتر تووشی تێکچوونی مێشک دەبێت، کە ئەمەش لە ئەنجامی چەندین هۆکارەوە دەکرێت. لەوانەیە ئەمانە بریتی بن لە هەوکردنی دایکان، بەدخۆراکی، یان کەمی ئۆکسجین. ئەم تێکچوونەی مێشک دەبێتە هۆی تووشبوون بە نەخۆشی سەرئێشە یان ئیفلیجی مێشک.
بارودۆخی گەشەکردن
ئەو کەسانەی کە حاڵەتی گەشەکردنیان هەیە، دەتوانن تووشی نەخۆشی گه شکه بن. ئەو کەسانەی ئۆتیزمیان هەیە ئەگەری تووشبوونیان بە نەخۆشی گه شکه زیاترە لە چاو ئەو کەسانەی کە ئۆتیزمیان نییە. هەروەها توێژینەوەکان دەریانخستووە کە ئەو کەسانەی نەخۆشی گه شکه هەیە ئەگەری تووشبوونیان بە تێکچوونی کەمی سەرنج/چالاکی زۆر (ADHD) و حاڵەتەکانی تری گەشەکردن هەیە. ڕەنگە هەردوو حاڵەتەکە لە ڕووی بۆماوەییەوە پەیوەندییان هەبێت.
هاندەری گرژبوون
هۆکارە ژینگەییەکان دەتوانن گرژبوون دروست بکەن. هۆکارەکانی گرژبوون نابێتە هۆی تووشبوون بە سەرئێشە، بەڵام دەتوانن گرژبوون لە کەسانی تووشبوو بە سەرئێشەدا دروست بکەن. زۆربەی ئەو کەسانەی کە تووشی سەرئێشە بوون، هۆکاری بەردەوامیان نییە کە هەمیشە دەبێتە هۆی گرژبوون. بەڵام بەزۆری دەتوانن ئەو هۆکارانە دەستنیشان بکەن کە گرژبوون ئاسان دەکەن. هۆکارە ئەگەرییەکانی گرژبوون بریتین لە:
هۆکارەکانی مەترسی
ڕەنگە هەندێک هۆکار مەترسی تووشبوونت بە نەخۆشی گه شکه زیاد بکەن:تەمەن. نەخۆشی سەرئێشە زۆرتر لە منداڵان و گەورەساڵانی گەورەتردا ڕوودەدات، بەڵام لە هەر تەمەنێکدا ڕوودەدات.
مێژووی خێزان
ئەگەر پێشینەی خێزانەکەت تووشی سەرئێشە بوو، لەوانەیە مەترسی زیاترت لەسەر بێت بۆ تووشبوون بە گرژبوون.
برینداربوونی سەر. برینداربوونی سەر دەبێتە هۆی هەندێک حاڵەتی سەرئێشە. دەتوانرێت مەترسییەکە کەم بکرێتەوە بە بەستنی پشتێنی سەلامەتی لەکاتی سواربوونی ئۆتۆمبێلدا. هەروەها پێویستە لە کاتی پاسکیلسواری، خلیسکێنە، سواربوونی ماتۆڕسکیل، یان بەشداریکردن لە هەر چالاکیەکدا کە مەترسی برینداربوونی سەر زیاد بکات، کڵاوێک لەبەر بکەیت.
جەڵتەی مێشک و نەخۆشیەکانی تری خوێنبەرەکان
جەڵتەی مێشک و نەخۆشیەکانی تری خوێنبەرەکان زیان بە مێشک دەگەیەنن. تێکچوونی مێشک لەوانەیە ببێتە هۆی تووشبوون بە نەخۆشی سەرئێشە و گرژییەکانی. دەتوانیت هەنگاو بنێیت بۆ کەمکردنەوەی مەترسییەکانی تووشبوونت بەم حاڵەتانە. دەتوانیت خواردنەوەی کحول سنووردار بکەیت و واز لە جگەرەکێشان بهێنیت و ڕێجیمێکی تەندروست بخۆیت و بە بەردەوامی وەرزش بکەیت.
نەخۆشی بیرچوونەوە
نەخۆشی بیرچوونەوە دەتوانێت مەترسی تووشبوون بە سەرئێشە لە کەسانی پێگەیشتوودا زیاد بکات.
هەوکردنی مێشک. هەوکردنەکان، وەک هەوکردنی پەردەی مێشک کە دەبێتە هۆی هەوکردنی مێشک یان بڕبڕەی پشت، ئەگەری تووشبوون بە سەرئێشە زیاد دەکات.
هەبوونی گرژبوون لە منداڵیدا
تایەکی بەرز لە منداڵیدا هەندێک جار پەیوەندی بە گرژبوونەوە هەیە. بەڵام ئەو منداڵانەی کە بەهۆی تایەکی زۆرەوە تووشی گرژبوون دەبن بە گشتی تووشی نەخۆشی سەرئێشە نابن. ئەگەری تووشبوون بە نەخۆشی سەرئێشەی منداڵ زیاترە ئەگەر گرژبوونی درێژخایەنی هەبێت لەگەڵ تا، ئەگەر حاڵەتێکی تری کۆئەندامی دەماری هەبێت، یان ئەگەر پێشینەی خێزانی سەرئێشەی هەبێت.
لێکه وتەکانی
هەبوونی گرژبوون لە هەندێک کاتدا دەتوانێت مەترسیدار بێت بۆ تۆ یان بۆ کەسانی تر.شلەمەنیەکان. کاتێک لە کاتی گرژبووندا دەکەوتیت، تووشی برینداربوونی سەرت یان شکانی ئێسکەکان بیت.
خنکان. ئەو کەسانەی تووشی سەرئێشە بوون، ئەگەری خنکانیان لە کاتی مەلەکردن یان خۆشۆردندا ١٣ بۆ ١٩ هێندەی ئەو کەسانەی کە نەخۆشی سەرئێشەیان نییە، زیاترە. مەترسییەکەی زیاترە چونکە دەتوانیت تووشی گرژبوون بیت لەکاتێکدا لە ئاودایت.
ڕووداوی ئۆتۆمبێلی و ماتۆڕ. گرژبوونێک کە دەبێتە هۆی لەدەستدانی هۆشیاری یان کۆنترۆڵکردن، دەتوانێت مەترسیدار بێت لە کاتی لێخوڕینی ئۆتۆمبێل یان بەکارهێنانی ئامێری تر زۆرێک لە ویلایەتەکان سنووردارکردن بەسەر توانای شۆفێریدا دەسەپێنن بۆ کۆنترۆڵکردنی دەستبەسەرداگرتن کاتێک مۆڵەتی شۆفێری پێدەدرێت. ئەم ویلایەتانە کەمترین کات دیاری دەکەن کە شۆفێر دەبێت بەبێ ئەوەی تووشی گرژبوون بێت پێش ئەوەی ڕێگەی پێبدرێت شۆفێری بکات. ئەم کاتە دەتوانێت لە مانگەوە تا ساڵ بێت.
تێکچوونی خەو. ئەو کەسانەی کە نەخۆشی سەرئێشەیان هەیە، لەوانەیە کێشەیان هەبێت لە کەوتن یان مانەوەیان لە خەودا، کە بە کەمخەوی ناسراوە.
ئاڵۆزییەکانی دووگیانی. هەبوونی گرژبوون لە کاتی دووگیانیدا دەتوانێت هەم دایک و هەم کۆرپە بخاتە مەترسییەوە. هەروەها هەندێک دەرمانی دژە گرژبوون مەترسی تووشبوون بە کەموکوڕی لەدایکبوون زیاد دەکەن. ئەگەر تووشی نەخۆشی سەرئێشە بوویت و بیر لە دووگیان بوون دەکەیتەوە، لە کاتی پلاندانان بۆ دووگیانیەکەت داوای یارمەتی پزیشکی بکە. زۆربەی ئەو ژنانەی کە نەخۆشی سەرئێشەیان هەیە دەتوانن دووگیان بن و منداڵی تەندروست لەدایک ببێت. پێویستە بە درێژایی دووگیانیت بە وردی چاودێری بکرێیت. لەوانەیە پێویستت بە ڕێکخستنی دەرمانەکانت بێت. هەر بۆیە زۆر گرنگە لەگەڵ تیمی چاودێری تەندروستی کاربکەیت بۆ پلاندانان بۆ دووگیانیەکەت.
لەدەستدانی بیرەوەری. ئەو کەسانەی کە هەندێک جۆری نەخۆشی سەرئێشەیان هەیە تووشی کێشەی بیرەوەری دەبن.
کێشەی تەندروستی دەروونی
ئەو کەسانەی نەخۆشی گه شکه یان هەیە، مەترسی تووشبوونیان بە کێشەی تەندروستی دەروونی زیاترە. ئەمەش دەتوانێت لە ئەنجامی خودی حاڵەتەکەوە بێت و هەروەها لە ئەنجامی کاریگەرییە لاوەکییەکانی دەرمانەوە بێت. بەڵام تەنانەت ئەو کەسانەی کە گرژبوونیان بە باشی کۆنترۆڵ کراوە، مەترسی تووشبوونیان بە کێشەی تەندروستی دەروونی زیاترە. کێشەی تەندروستی دەروونی کە دەتوانێت تووشی ئەو کەسانە بکات کە تووشی نەخۆشی سەرئێشە بوون بریتین لە:فریاگوزاری سەرەتایی بۆ کەسێک کە تووشی گەشکە ببێت
پەیوەندی بە ئۆتۆمبێلی فریاکەوتنەوە بکە ئەگەر
چۆن چارەسەری گەشکە دەکرێت؟
نزیکەی لە 70%ی ئەو کەسانەی تووشبووی گەشکەن لەڕێی خواردنی دەرمانەکانی دژە گەشکە دەتوانن جڵەوی ئەو نۆرەفێیانە بکەن کە تووشیان دەبێت. ئەو لە 30%ی تووشبووان کە دەمێننەوە، گەشکەکەیان بە “جڵەونەکراو” یان “بەرهەڵستکاری دەرمان” دادەنرێت، لەمکاتەدا رەنگە چارەسەری بەدیل پێشنیازبکرێت بۆ کەمکردنەوەی چالاکیی نۆرەفێ، وەک نەشتەرگەریی دەمار یان چاندنی هاندانی دەماریی ڤەیگەس (Vagus Nerve)===
ئاماده کردنی : حكيم محمد حاجى