پێشه وا قازی محه مه د

 (قازی محه مه د) لە بنەماڵەیەکی ئاینی. لە ساڵی (1900) لە شاری مەهاباد لەدایک بووە سالَى (1947) کۆچی دوايي كرد
تەنانەت  دوای مردنی باوکی  وەک  دادوەرێک  لە خزمەتکردنی خەڵک کەمتەرخەم  نەبوو وه  درێژەى بە کارە کۆمەڵایەتی و کولتوورییەکانی دا و ناوبانگێکی زۆری لە نێو چین و توێژەکانی کۆمەڵگادا پەیدا کرد.

که سایه تی قازی محەمەد

 دادوەر و کەسێکی سادە و نەرم و نیان و ده م به گاڵتە بوو کەسێکی بیرمەند و زانا و وتاربێژ و پیاوێکی وردبین بوو. 

حەزی لە شیعر و مۆسیقا و هونەرە جوانەکان بووە. نووسەرێکی لێهاتوو و مێژوونووس و لێکۆڵەرێکی گەورە بوو.
ڕۆشنبیران و نووسەران و شاعیرانی زۆر خۆشدەویست، بڕوای قووڵی بە ئازادی و دیموکراسی هەبوو و ڕێزی کەمینە نەتەوەیی و ئایینییەکانی دەگرت،
هه روه ها زانستە ئایینیەکان، فەلسەفە، ئەدەب و زمانی عەرەبی بە ئامادەبوونی پرۆفیسۆرە گەورەکانی شارەکەی خوێندووە و هێشتا تەنها گەنجێک بووە کە بە تەواوی نوقم بووە لە زانستە باوەکا نی ئەو سەردەمەدا
چالاکانە خەریکی کاروباری کۆمەڵایەتی بوو و یەکەم قوتابخانەی کچان بوو کە لە مەهاباد بە هەوڵ و تێکۆشانی خۆی دامەزرا. فەرمانگەی فەخری پەروەردەی لە شاری مەهاباد وەرگرت. هەروەها یەکەمین دامەزراوە و نەخۆشخانەی شێری سوور و خۆری سوور لە شاری مەهاباد لە ئەنجامی هەوڵ و هەوڵی بێوچانی ئەو دامەزرا و لە ژێر چاوەدێری ئەودا بەڕێوە دەچوو.

پێشەوا قازی و بیری نەتەوەیی                   

پێشەوا لە دڵەوە نەتەوەیی خۆی خۆشدەویست و هەر بەو هۆیەشەوە دوای هەڵوەشاندنەوەی دەسەڵاتی پاشایەتی ڕەزاخان، سەرنجی خۆی بۆ کاری دامەزراندنی کۆماری کوردستان لە بەشێکی بچووکی ئێراندا ڕووداوێکی هێندە گەورە بوو و کاریگەرییەکی هێندە قووڵی لەسەر ڕۆحی گەلی کورد.
سەرهەڵدانی کۆماری کوردستان و ڕووخانی لە هەمان کاتدا سەرنجی زۆرێک لە مێژوونووسان و لێکۆڵەرانی بۆ لای خۆی ڕاکێشا. ئەوەندە کە هێشتا شیکاری و هەڵسەنگاندنی جۆراوجۆری بۆ دەکرێت.
بێ گومان دامەزراندنی کۆماری کوردستان هەوڵێک بوو بۆ بەدیهێنانی ئایدیاڵە لەمێژینەکانی نەتەوەی کورد لە گەیشتن بە ماف و ئازادییە سیاسی-نەتەوەییەکان و کۆنترۆڵکردنی چارەنووسی خۆی
پاش دامەزراندنی"حیزبی دێموکراتی کوردستان" لەسەر بنەمای ڕێکخراوی نهێنی "کۆمەڵگەی ژیانەوەی کورد"،

دامه زراندنی کۆماری مهاباد                       

لە ڕێکەوتی 22 ی کانوونی دووەمی 1946/1/22 یەکەم کۆماری کوردی لە شێوەی "کۆماری ئۆتۆنۆمی کوردستان" له شاری مەهاباد وەک ناوەندی خۆی ڕاگەیاند.
لەسەر بنەمای کۆەمڵەی ژێکاف و بە ڕێبەری پێشەوا قازی محەمەد پێکهات.

ئامانجەکانی کۆماری کوردستان

1 – ئۆتۆنۆمی بۆ کوردەکانی ئێران لە چوارچێوەی دەوڵەتی ئێراندا.
2 – زمانی کوردی بکرێتە زمانی راگەیاندن و خوێندن ‌و ئیدارە.
3 – ھەڵبژاردنی ئەنجوومەنی پارێزەری بۆ کوردستان، بە مەبەستی چاودێری دەوڵەت و بابەتە کۆمەڵایەتییەکان.
4 – ھەموو بەرپرسەکان لە خەڵکی ناوچەکە ھەڵبژێردرێن.
5 – یەکێتی و برایەتی لەگەڵ خەڵکی ئازەربایجان.
6 – یاسایەک ھەبێت بە یەک چەشن مامەڵەی کرێکار ‌و کەسایەتییە باڵاکا بکات.

کابینەی وەزیرانی کۆمار

▪️ سەرۆکوەزیران: حاجی بابە شێخ
▪️ وەزیری جەنگ: سەیفی قازی
▪️ وەزیری کیشوەر: محەمەد ئەمین موعینی
▪️ وەزیری ئابووری: ئەحمەد ئیلاھی وەزیری
▪️ پۆست و تەلەگراف: کەریم ئەحمەدیان
▪️ وزير فەرھەنگ: مەناف کەریمی
▪️ وەزیری تەبلیغات: سەدیق حەیدەری
▪️ وەزیری کار: خەلیل خوسرەوی
▪️ وەزیری بازرگانی: حاجی مەستەفا داوودی

▪️ وەزیری کشتوکاڵ: مەحموود وەلی زادە
▪️ وەزیری ڕێگەوبان: ئیسماعیل ئیلخانی زادە
▪️ وەزیری تەندروستی: سەیید محەمەد ئەیووبیان
▪️ وەزیری موشاویر: عەبدولڕەحمان ئیلخانی زادە
▪️ وەزیری  داد:   مەلا حوسێن مەجدی

له سێداره دانی قازی محه حمه د

ئەگەرچی  حکومەت بە سەرۆکایەتیی پێشەوا قازی محمد کەمتر لە ساڵێکی خایاند، به هۆی دەستبەسەراگرتنی لەلایەن ئێرانەوە له 15ی کانوونی یەکەمی 1946 له 30ی ئازاری 1947 وه ک سه رکرده یه کی قاره مان په تی سێداره ی هه ڵبژارد چوه کاروانی نه مران.

بەڵام  ئەم  کۆمارە خۆسەرە بە سەرکردایەتی ئەو کەسایەتییە خوێندەوارە بوو بە هێمای خەباتی کورد و لاپەڕەیەکی زێڕین لە مێژووی کوردستاندا.

هەڵبژاردنی  قۆناغێکی کاتی دوای کۆتایی هاتنی جەنگی جیهانی دووەم، هەروەها هەڵبژاردنی ناوچەی موکریان و شاری مەهاباد بۆ دامەزراندنی و ڕاگەیاندنی حکومەتی نەتەوەیی کوردستان، خۆئاگایی سیاسی و نەتەوەیی ڕێبەرانی بزووتنەوەی مافی گەلی کورد بە سەرۆکایەتی ڕێبەر قازی محەممەد نیشان دەدات.

==
ئاماده کردنی : حكيم محمد حاجى

بابه تی هاوشێوه   سمکۆی شکاک: هۆکاری شۆڕش و دەرئەنجامەکان  بخوێنه وه

[+] سەرجاوەکان

1. kdc
2. basnews
3. ویکیپیدیا ئینسایکلۆپیدیای ئازاد
4. زه مه ن